Het is oké je niet oké te voelen (boek)

In 2025 stopt Hebban met de blogs op de website. Daarom kopieer ik in november 2025 een aantal oude blogs hierheen. In elk geval de maandoverzichten. Soms nog andere blogs die het bewaren naar mijn idee waard zijn. 

Raar genoeg is de lay out steeds weer anders.

Het is oké (hoe te rouwen)

op 10 juli 2022 door Ria van Boeken tot Blog  

+1

Ik las het boek Het is oké om je niet oké te voelen van Megan Devine
Een boek over rouw. 'Manieren voor het liefdevol dragen van verlies' is de ondertitel. Tijdens het lezen merkte ik dat ik steeds wilde reageren op wat ik las. Zo kwam ik tot onderstaande. 

Devine begint het boek met een hele verhandeling over hoe anderen willen dat je rouw ophoudt. Troostende zinnen zouden niet troostend zijn. Dit irriteert mij enorm, omdat ik ze dat juist wel vond. Zinnen als 'Gelukkig heb je haar nog zo lang bij je gehad' zouden onuitgesproken gevolgd worden door de zin 'dus wees niet meer zo verdrietig', maar zo heb ik dat nooit ervaren. Integendeel. Ik vertelde mezelf hoe gelukkig ik mocht zijn mijn moeder tot mijn 55e te hebben gehad, ipv dat ze overleed toen ik 15 was, zoals een vriendin van mij overkwam. Wanneer iemand dit tegen je zegt als je je partner of kind verliest, zal het inderdaad anders binnenkomen. Ook het feit dat 'alle verdriet er mag zijn' volgens Devine, maar dat er wel gradaties zijn, die zij bepaalt, schiet mij enigszins in het verkeerde keelgat. Ja, je kind verliezen is waarschijnlijk verdrietiger dan je oma (want dat ligt veel meer in de lijn der verwachting) maar als je geen kind hebt en door je oma bent opgevoed, ligt dat toch weer anders. 

Deze toon in de eerste hoofdstukken, maakte bijna dat ik het boek niet verder las. Maarja, ik had het gekocht en zit met rouw, dus las ik door, in de hoop er toch wat aan te hebben. 

De schrijfster heeft plotseling haar man verloren door verdrinking en ik 'alleen maar' mijn ouders, op redelijke leeftijd na een kort ziekbed, dus ja, er zijn verschillen. In de tweeëneenhalf jaar tussen het overlijden van eerst mijn vader en toen mijn moeder, overleden ook nog een vriendin, zwager, neef, twee ooms en de hond. Deze rouw, dit verdriet, lijkt te stapelen, maar het is nog steeds niet hetzelfde als je man zien verdrinken.

Als ik lees wat haar en anderen gezegd wordt, rijzen mij de haren te bergen. 'Alles gebeurt met een reden' en 'hier kom je beter en sterker uit', is niet wat je wilt horen als je net je geliefde of je kind kwijt bent. Nooit. Laat staan iemand een schuldgevoel aanpraten als 'dan had je dat maar niet moeten doen’. WAT? Zeggen mensen dat echt? 

Gaandeweg het boek krijg ik wel het gevoel dat het een aantal dingen vooral Amerikaans zijn, hoewel ook hier in Nederland steeds vaker het idee lijkt te bestaan dat het leven maakbaar is. Een gedachte die mensen een vals gevoel van veiligheid kan geven, want datgene wat de overledene deed of juist niet deed, dat doen ze niet. Dus.... Alsof je alles in de hand kunt hebben. Devine rekent hiermee af. Het leven is maar voor een deel maakbaar, je hebt geen controle over het verloop van je leven door positieve of negatieve gedachtes. 

Vanaf hoofdstuk 8 gaat het meer concreet over de rouw en wat je kunt doen. Wat doet rouw met je lichaam en hoe ga jij, als rouwende, hier mee om. Er is geen pasklaar antwoord. Iedereen heeft zijn of haar eigen rouwtraject. Er zijn overeenkomsten, er zijn verschillen. 

De grote gemene deler is wel dat je lief voor jezelf moet zijn. Dat verder niets moet, behalve toch goed voor jezelf zorgen. De schrijfster had veel aan online contact met andere rouwden en geeft nu online hulp aan anderen.

Het boek geeft opdrachten, waarmee je aan de slag kunt. Ik ben niet zo van opdrachten in boeken. Ik lees ze met interesse en ga weer door. Hoewel, één van deze opdrachten is schrijven. Dat doe ik dan weer wel. Mijn persoonlijke blog heeft echt een herstart gehad, na het overlijden van m'n moeder. Met mijn dagboek stopte ik dan weer de dag dat ze in het ziekenhuis belandde. 

Het boek eindigt met tips voor vrienden en familie. Wat doe/zeg je wel en niet.

Na de eerste paar hoofdstukken, die enigszins in mijn irritatiezone zaten, vond ik het een interessant boek, waar ik waarschijnlijk wel wat mee kan. Het is weer stof tot nadenken. Sommige hoofstukken zou ik zelfs nog wel eens kunnen herlezen. En misschien, misschien waren die eerste hoofdstukken toch niet zo erg. 

 

Boeken van maart

In 2025 stopt Hebban met de blogs op de website. Daarom kopieer ik in november 2025 een aantal oude blogs hierheen. In elk geval de maandoverzichten. Soms nog andere blogs die het bewaren naar mijn idee waard zijn. 

Raar genoeg is de lay out steeds weer anders.

Mijn boeken van maart

op 16 april 2022 door Ria van Boeken tot Blog  

+1

Waar het de bedoeling was dat maart een vrolijke en feestelijke maand zou worden, met weinig tijd om te lezen, werd het juist een verdrietige en moeilijke maand, met mooie en fijne momenten. En weinig tijd om te lezen. In feite ben ik er nog van aan het bijkomen. Vandaar dat m'n opsomming iets later is. 

Maar, wat las ik dan wel? 

Jaag je ploeg over de botten van de doden - Olga Tokarczuk
Dit boek wordt aangeraden door een vriendin van mij bij boekhandel Savannah Bay. En omdat ik even niet wist wat te gaan lezen, had ik deze besteld. Wat een leuk boek! Heel speciaal. Moeilijk te omschrijven, zeker een aanrader. 

Daarna begon ik in de serie Throne of Glass van Sarah J. Maas. Tussen alle moeilijke momenten door, raakte ik verslaafd aan deze serie. Ik las Throne of Glass, Crown of Midnight en Heir of Fire. En aangezien de boeken per deel dikker worden, deed ik er ook steeds langer over. Maar wat een heerlijke serie! 

Tussendoor luisterde ik nog naar Het recht van de snelste van Marco te Brömmelstoet en Thalia Verkade. Hoewel het interessante materie is, vond ik het (vooral voor een luisterboek?) wat rommelig allemaal. 

Een kort verslagje dit keer, maar zo blijf ik in elk geval bij 

Droevige omstandigheden

Mededeling: in verband met droevige omstandigheden hebben een aantal groepen de bevestiging van deelname nog niet ontvangen.

Dat je weet het dat het over jou gaat, zonder dat er staat dat het over jou gaat. Bovenstaande zin staat in een facebookgroep. Die bevestiging zou ik sturen, dat is mijn werk. De droevige omstandigheid is dat mijn moeder overleed. 

Ja, dat komt even binnen. 

Het zouden fijne weken worden. M'n moeder zou haar verjaardag vieren, oudste kwam over uit Londen en ik zou in verband daarmee wat vrij nemen van het werk. Leuke dingen doen. Het pakte anders uit. M'n moeder belandde in het ziekenhuis en overleed vlak voor haar verjaardag. Mijn oudste heeft haar gelukkig nog kunnen zien, maar het was uiteraard niet meer feestelijk. Ik nam veel vrij, maar niet om leuke dingen te doen. Integendeel.

Het waren heftige weken, drukke weken, emotionele weken. Weken, waarin ik mijzelf en mijn grenzen uiteraard niet voorop kon stellen. Niet voorop wílde stellen. Mijn moeder ging voor, mijn kinderen gingen voor en ook mijn zus kon ik niet alleen voor alles op laten draaien. Wilde ik ook niet. Niemand zou zoiets alleen moeten doen, wanneer er naasten zijn om bij te staan. (en je mag hopen dat iedereen iemand heeft om bij te staan, want ook dan is het al moeilijk genoeg)

Mijn moeder overleed aan de gevolgen van diabetes. Een angstbeeld voor mij. Niet alleen dat mijn moeder (daaraan) zou overlijden, ook diabetes zelf. Mijn moeder was namelijk wél slank, at ook gezond en bewoog veel, toen ze mijn leeftijd had. En ze was één brok energie. Toch werd er, toen ze zestig was, diabetes 2 geconstateerd. Als zij het al kreeg, hoe groot is dan de kans dat IK het krijg? De zestig komt voor mij ook steeds dichterbij. Ik leef zo gezond mogelijk, maar heb wel overgewicht en beweeg een stuk minder.

Een paar weken voordat mijn moeder met spoed opgenomen werd in het ziekenhuis, viel het mij op dat ik misselijk werd na het eten van zoete etenswaren. Toen besloot ik daar dus drastisch mee te minderen. Terwijl m'n moeder in het ziekenhuis lag en daarna, heb ik me daar redelijk aan gehouden. Alleen niet tijdens het vieren van verjaardagen, want daarbij hoort gebak. Toch? Net als een wijntje...

Om dit verhaal van mijn moeder maar verder over mij te maken (het is tenslotte mijn blog): na het stoppen met alcohol probeer ik nu ook te stoppen met suiker. Of in elk geval zoetwaren, niet direct de verborgen suikers, ook niet direct de (eenvoudige) koolhydraten. Dat kan altijd nog. Tot nu toe gaat dat redelijk makkelijk, mede door de recente herinneringen aan dat weeë en misselijke gevoel na het eten van gebak. De enige I(snelle) suiker die ik momenteel binnen krijg zit in de rabarbersiroop, die lekker is door het bruisend water. Aan alcohol heb ik nog steeds geen behoefte. Ik herken mezelf niet terug. 

Ondertussen gaat het omgaan met het verlies en het regelen van de afhandeling gewoon door. Mijn zus doet het meest, vooral doordat zij de post en financiën op zich nam. Ik ben haar daar ontzettend dankbaar voor. Ik probeer zoveel mogelijk te helpen, door dagen vrij te nemen of te ruilen en er te zijn. We woonden geen van beide dichtbij onze moeder, dus afhandeling ter plekke is organisatorisch nog wel eens lastig. 

Tijdens de hectiek van dit alles kwam bovenstaande zin, op een facebookpagina die niet eens van mij is, ineens enorm binnen. Die droevige omstandigheden, dat gaat over mij. 

(er is zelfs een Nationale Suikerchallenge, een wéék zonder toegevoegde suikers, maar die is pas in juni.. dan hoop ik dat al onder de knie te hebben, dat suikerarme leven. Of ik heb die uitdaging juist nodig, zo na m'n vakantie)

Life goes on ..

Eén jaar en elf maanden is hij nu dood, mijn vader. Eén jaar en 9 maanden zitten we in de coronacrisis. Er is in die tijd veel gebeurd en eigenlijk gebeurde er niet veel. Zo kijk ik een beetje terug op deze periode. Hoe was het voor mij?

Rust
De eerste tijd na corona gebeurde er natuurlijk sowieso niet veel. We zaten thuis, we bleven thuis en dat was dat. Man kreeg een hobby, ik rommelde gewoon verder door. Voelde me uitstekend met de situatie. En ook met intelligente, milde en ander soortige lockdowns voelde ik me eigenlijk wel goed. Wel gezellig in kleine gezelschappen bij elkaar, geen grote feesten (hoewel ik die ook wel weer mis, zo met de hele familie) 

Verder genereerde ik afgelopen zomer ook nog wat rust, door door m'n enkel heen te gaan en anderhalve week met de voet omhoog te moeten bivakkeren. 

Blij
Wat er wel gebeurde? Om enigszins chronologisch met iets positiefs te beginnen: vorig jaar september kochten wij een huisje in Portugal! Op de camping, waar wij al eerder heengingen, kwam een 'cabin' in de verkoop en wij hadden hier het geld voor. (mede dankzij corona) Helaas duurde het een jaar voordat we erheen konden, maar we zijn er zo blij mee! Onze 'plek onder de zon'.

Ander positief nieuws is dat de dochters van mijn zus zijn getrouwd en de jongste kreeg een dochter. Een heerlijk kindje, dat we helaas niet zo vaak kunnen bezoeken. Gelukkig zijn er foto's (massa's) 

Iets nieuws
Mijn vrijwilligerswerk bij Stichting het Groninger Landschap lag om begrijpelijke reden stil. Via de patiëntenvereniging Fibromyalgie en Samenleving kwam een oproep voor begeleiders van online lotgenotencontact. Hier heb ik mij voor aangemeld. Er volgden cursussen voor zowel het begeleiden van een gesprek als ZOOM en ik heb een paar bijeenkomsten mede mogen begeleiden. Helaas heb ik op dit moment geen maatje-begeleider, maar wat ik heb gedaan vond ik erg leuk om te doen. En ik leerde weer nieuwe mensen kennen, ook al was dat alleen online. Ik kijk uit naar nieuwe bijeenkomsten.

Voor het Groninger Landschap ben ik nog bij het Paddenstoelenfestival geweest. Een mooie dag.

Verdriet
Helaas was er ook veel verdriet. Sinds het overlijden van mijn vader (het is een soort ijkpunt, zo lijkt het) overleden twee ooms van mij, één broer van mijn man, een vriendin van mij, een aangetrouwde neef (van nog geen vijftig jaar), een vriendin van mijn zus en onze hond. Verdriet op verdriet op verdriet, elk met z'n eigen 'gradatie' (ja, hoe benoem je dat), maar samen best veel. En geen troosthond meer op de bank.

Afstand
Vorig jaar verhuisde onze jongste naar het zuiden van het land. En ja, wij wonen in het noorden dus dat is een beste afstand. Af en toe komt hij langs, maar met een baan waarbij ook in het weekend gewerkt moet worden, is dat niet vaak. 

Ondertussen is onze oudste zo goed als fysiek onbereikbaar in Londen. Gelukkig heeft hij het er goed naar zijn zin met zijn vriend, zeker nadat ze eindelijk hun eigen huis kregen, maar die afstand. Het was van beide kanten zwaar. Voor hem ook dat hij met al dat verlies van hierboven, niet even naar ons toe kon. 

Vorige maand zijn we eindelijk zijn kant op gegaan. Hij kreeg een genderbevestigende operatie en ongeacht welke regels er aan welke kant van het water ook zouden zijn, we móesten wel. Daar wilden we bij zijn. Jongste ging ook mee, dus voor het eerst in tweeëntwintig maanden waren we als gezin weer bij elkaar. Een geweldig moment. 

De operatie ging gelukkig goed. Alle coronatesten waren ook nog negatief en we vierden gelijk zijn vierentwintigste verjaardag. Het was daarnaast erg fijn om hun buren te leren kennen. Mensen waar ze veel aan hebben, maar die ook veel aan hun hebben.

Domper
Helaas hangt er toch een grijze deken over dit bezoek. We waren er namelijk nog maar net een dag, toen we van de buurvrouw hoorden dat er bij ons ingebroken was. Gelijk de eerste avond al dat we weg waren, blijkt achteraf. Man is hierdoor veel aan het bellen en regelen geweest. Ondertussen bewees de buurvrouw dat een goede buur echt van groot belang is. Ze heeft fantastisch geholpen. 

Thuiskomen was dus een kater. Niet alleen was ik sowieso graag langer in Londen gebleven (we moeten er toch echt een keer heen om de stad te leren kennen en naast bezoek ook toerist te zijn), maar we wisten dat we bij thuiskomst een puinhoop aan zouden treffen. Wat gestolen was, wisten we nog niet. We wisten al wel dat de inbrekers de woonkamer en keuken overgoten hadden met ketjap, frisdrank en (wat later bleek) limonadesiroop. Een puinhoop! Vréselijk. Zelfs foto's en negatieven, die uit de kast getrokken waren, plakten.

Dagen zijn we bezig geweest met het schoonmaken en nog steeds komen we af en toe ergens waar het nog plakt. Een schoonmaakbedrijf is twee keer langs geweest. Dat mensen inbreken en dingen stelen is erg vervelend. Dat ze zo'n puinhoop maken in je huis, voelt als een persoonlijke aanval. 

Inmiddels kwam er ook verschillende keren iemand voor de voordeur, om tijdelijke reparaties uit te voeren. Het is een 'inbraakvertragende' deur, maar niet vertragend genoeg, zo blijkt. Ook is vooral man nog druk bezig met de afhandeling met de verzekering. Wat een gedoe. 

Tot zover
Inmiddels is dit een behoorlijke blog geworden. Wat wil je, als je drieëntwintig maanden even wilt samenvatten. We zijn er nog, gezond en wel. We zitten (of komen) weer in een gedeeltelijke lockdown. Het wordt kouder, de winter komt eraan. Niet mijn beste tijd van het jaar. We zoeken dingen om ons op te verheugen. Het EK tafeltennis voor veteranen in Rimini, bij voorbeeld. Duimen maar dat dat door kan gaan. 

Nooit meer..

Het kwam eigenlijk nooit bij ons op dat mijn vader dood kon gaan, totdat hij vrij plotseling stierf.

Mijn vader was een actieve man van 83 jaar, die vrij weinig mankeerde. Oké, hij had hoofdpijn (migraine) en hooikoorts, eczeem, is drie keer geopereerd aan z'n knieën en had prostaatkanker. Voor dat laatste kreeg hij hormoonspuiten en gezien de bloedwaarden ging dat de goede kant op. De laatste tijd had hij wel veel last van z'n rug, dus stond een botscan op de planning. Deze heeft hij niet meer gehad.

Op donderdag 12 december belde m'n moeder mij overstuur op. M'n vader was gevallen en ze kreeg hem niet meer in bed. Ik raadde haar aan de huisarts te bellen en na kort overleg met m'n collega's ben ik erheen gegaan. Het zat me niet lekker. Ze wonen toch ruim zestig kilometer bij ons vandaan.

Toen ik daar kwam, was thuiszorg geweest en lag hij gelukkig weer in bed, was hij goed aanspreekbaar en kwam de huisarts even later. Vanwege wat atypische symptomen besloot ze hem op te laten nemen in het ziekenhuis. Wij gingen uiteraard mee.

Wat volgende was een hectische dag en een verwarrende week. Zijn bloedwaarden waren niet goed, maar toen deze weer wat bijtrokken, werd hij eigenlijk niet beter. Hij had pijn, was vaak in de war en sprak onverstaanbaar. Woensdags werd duidelijk wat de onderliggende oorzaak was en dat dit slecht nieuws was. Kanker. Donderdag 19 december 2019 stierf mijn vader in aanwezigheid van z'n vrouw en twee dochters. Ik zie hem nog gaan.

Binnen een week was hij dus weg. Mijn sterke fitte vader. De man, die zomers gerust een uur wandelde en dan ook nog even boodschappen ging doen op de fiets. Die voor m'n moeder zorgde, omdat zij minder mobiel is door de gevolgen van diabetes. Die met zoveel plezier en humor kon vertellen, vooral over wat hij  meemaakte vroeger op zee. Weg.

Zijn overlijden was natuurlijk in een hectische tijd. Niet alleen vlak voor de kerstdagen, ook een week voor de trouwdag van m'n ouders. Gelukkig werd hij niet op die dag gecremeerd, had zomaar gekund. De post bracht kerst- en condoleancekaarten.  Bitter en zoet. Hoopvol en met troost.

De kerstpuzzel in de krant losten we altijd op met m'n vader. Om de haverklap belde hij op met weer een idee of oplossing. Deze puzzel kwam dit jaar onafgemaakt bij het oud papier. Ik kon het niet.

Niets was meer hetzelfde.
Ineens nooit meer een knuffel van de man die mij met zoveel liefde opvoedde.
Nooit meer "zul je je gedragen..."
Nooit meer een grote barbecue op de camping ter ere van z'n verjaardag, met familie en vrienden, wat dit jaar natuurlijk sowieso niet had gekund.
Nooit meer z'n grapjes en z'n lach
Nooit meer "Ria, met je vader.... " aan de telefoon.

Het is inmiddels ruim een half jaar later. Vaderdag. De eerste zonder hem. Het voelt niet eens vreemd leeg. De afgelopen jaren waren we meestal met vakantie rond deze tijd. 

Een half jaar, waarin zorgen voor m’n moeder toeneemt, papa kan dat immers niet meer. Ik probeer elke week met haar boodschappen te doen. We zetten met z’n allen de caravan neer, vooral m’n zus en zwager verzetten hier veel werk. Het interieur van de caravan is één grote herinnering aan m’n vader, over zie je zijn hand, zijn oplossingen voor problemen. Met ducktape vooral.  

Het afgelopen halve jaar ontdekte ik ook dat rouwen moeilijk is. Hoe doe je dat? Ogenschijnlijk gaat het leven gewoon door, af en toe word ik ineens door verdriet overvallen; door een opmerking, een geur of onverwachts een liedje van zijn crematie.

Mijn vader overleed plotseling. Er is verdriet. Er is vooral een liefdevolle herinnering.

Rouwen

In 2025 stopt Hebban met de blogs op de website. Daarom kopieer ik in november 2025 een aantal oude blogs hierheen. In elk geval de maandoverzichten. Soms nog andere blogs die het bewaren naar mijn idee waard zijn. 

Raar genoeg is de lay out steeds weer anders.

Je bent jong en je rouwt wat

op 29 maart 2020 door Ria van Boeken tot Blog  

+1

Ik dacht dat ik een boek zou lezen met enkel tips en opmerkingen over rouwen, maar de eerste helft van het boek gaat vooral over de ziekte en het overlijden van de moeder van de schrijfster. Ja, dat is ook rouwen, maar dit kwam bij mij behoorlijk hard binnen.

Mijn vader is drie maanden terug overleden, na een kort ziekbed in het ziekenhuis. Onverwachts. Ik dacht wel zo'n beetje te weten hoe dat werkt, rouwen. Ben beide opa's en oma's al kwijt, alsmede m'n schoonmoeder en een zwager, en ja, daar heb ik ook veel verdriet van gehad. Maar hoe dicht deze familieleden ook bij mij stonden, het bleek niet in verhouding tot het verdriet over m'n vader. En dat verraste mij.

Wat tot mij doordrong is dat rouwen iets is, waar je eigenlijk niet mee om leert gaan. Ik niet, tenminste. Mijn ouders hebben me nooit echt veel van hún verdriet laten zien, na het overlijden van hun ouders. Ik weet, omdat dat veel gezegd wordt, dat iedereen anders rouwt. Dat je 'je verdriet toe moet laten' (maar hóe?) en dat je 'de tijd moet nemen' (maar hoeveel?)

En op zich functioneer ik redelijk zoals altijd, maar het feit dat m'n vader er niet meer is, kan me op de gekste momenten overvallen.

Omdat dit ook was, waar Sadelhoff tegenaan liep, ben ik benieuwd hoe zij hiermee omgaat. Ze begint met het verhaal verhaal over de ziekte van haar moeder en vertelt dit ontzettend aangrijpend. Ik huil tranen met tuiten. Daarna komt haar verhaal over het verdriet na het overlijden.

De manier waarop Sadelhoff haar verdriet voelt en ermee omgaat, staat ver van mijn reactie na het overlijden van mijn vader. Ik heb er bewondering voor, hoe zij diep haar verdriet voelt. Ze dompelt er echt helemaal in onder. Toch ben ik ook blij dat mijn verdriet zich niet op die manier uitte, want het ontwricht ook haar leven.

Ik vind het bijzonder hoe Sadelhoff deze 'reis door het verdriet' maakt en opschrijft. Door te lezen wat haar therapeut zegt en hoe deze haar helpt, heb ik het gevoel er toch wat aan te hebben. Aan de andere kant staat het verdriet van Sadelhoff zo ver van mij af, dat ik me slecht kan voorstellen dat ik verdriet om verlies op die manier door zou kunnen maken. Wel merk ik dat het goed is, dat ik me af en toe even overgeef aan mijn verdriet.

Een bijzonder open boek is het, en voor iedereen die iemand verloren heeft misschien wel goed om te lezen. Toch voegde dat eerste deel over de ziekte voor mij niet veel toe. Ik had dat liever overgeslagen.