Het wonder van het noorden

"Mensen die hier ook ‘Het wonder van het Noorden’ gelezen hebben/lezen/gaan lezen: 30 april is er de boekpresentatie in de Martinikerk"  

Dit appte iemand van mijn leesclub. Dit leek me gelijk interessant. Het zou niet laat zijn, eigenlijk heel onhandig rond etenstijd, en ik was de volgende dag vrij. Ja, hier ging ik heen!

Het wonder van het Noorden is een boek van Annemarie Ros en gaat over een ingemetselde vrouw in de stad Groningen in het jaar 1219. Dit klinkt heftig hè? Toch doet ze het vrijwillig. In de Middeleeuwen kwam het vaker voor dat een vrouw zich liet inmetselen bij een kerk. Levend begraven noemden ze dat ook wel. Zo'n vrouw kreeg een kamertje, soms met extra slaapkamer, waarin twee ramen zaten. Eén raam keek de kerk in, het andere raam was naar buiten gericht. 

Hoewel het niet zo klinkt, hadden deze vrouwen meer macht dan andere vrouwen in die tijd. Qua invloed stonden ze gelijk aan de pastoor. Mensen kwamen aan hun raam voor hulp of een zegen. Ze wisten dat ze ten alle tijden bij de recluse (= ingemetselde) terecht konden. 

Het wonder van het Noorden gaat over zo'n vrouw. Margaretha laat zich inmetselen bij de Sint Maartenskerk, wat nu de Martinikerk is. Er is echt een vrouw geweest, die zich in de dertiende eeuw bij de Sint Maartenskerk liet inmetselen, maar er is eigenlijk niets over haar bekend. De enige reden dat men weet dat ze er is geweest, is doordat een rijke bezoeker van de stad in een soort paniek een relikwie bij haar achter heeft gelaten. Een stukje arm van Johannes de Doper. Groningen is mede vanwege dat relikwie eeuwenlang een bedevaartsoord geweest. Caesarius van Heisterbach, een middeleeuws schrijver, noemde deze anekdote als een soort voetnoot in zijn boek Mirakels Historisch. Zodoende weten we van 'onze' recluse. 

Ros verzon hier omheen het verhaal van Margaretha. Een jonge vrouw, die zo haar eigen reden heeft om zich in te laten metselen. Ze is van goede komaf en kreeg onderwijs in het Klooster Yesse, ten zuiden van de Stad Groningen. Van haar moeder leerde ze het een en ander over kruiden. Iets wat haar van pas komt bij het geven van adviezen aan Stadjers. (= mensen die wonen in Groningen). Er komen ook personen in het boek voor, waarvan we weten dat ze écht bestaan hebben, zoals de familie Gelkinge, waar we de Gelkingestraat nog aan te danken hebben. 

De stempel met de afbeelding van de oude Sint Maartenskerk

Ik had het boek in maart al gelezen en had wel interesse in de boekpresentatie. Samen met twee leesclubgenoten ging ik heen. En het was leuk en inderdaad interessant. Ros vertelt over het boek, maar ook over de geschiedenis van recluses, over een paar andere recluses in De Nederlanden, maar ook over de geschiedenis van Groningen en het onderzoek dat ze heeft gedaan. Helemaal bijzonder was het, dat de presentatie in de kerk was, waar het boek zich ook grotendeels afspeelt. Er is niet precies bekend waar de recluse zat. Ook dat heeft Ros verzonnen. 

Aan het eind van de presentatie konden we het boek kopen. Ik had het al digitaal, maar Ros heeft een stempel laten maken naar voorbeeld van een oud zegel van de kerk, die ongeveer uit de tijd van het verhaal stamt. En een gesigneerd boek met dat stempel, daar kon ik geen nee tegen zeggen. Aan het eind kwam we er achter dat er ook honing bestaat dat gemaakt is door bijen die óp de Martinikerk hun korven hebben! Ja, daar moest toen ook een potje van gekocht. 

Na afloop heb ik met de leesclubdames nog lekker op een terrasje in de zon zitten opwarmen, want zo'n kerk is nog best fris. Ik moet er niet aan denken hoe het voor zo'n recluse is geweest, zonder verwarming en soms zelfs zonder warme kleren en op blote voeten. Brr. 

Het was gezellig om zo 'ineens' even met wat dames op stap te gaan. En een lezing of presentatie van een schrijver is eigenlijk altijd leuk. Al vaker ging ik met dames van deze leesclub naar zo'n bijeenkomst in het Groninger Forum. Deze zijn vaak in de zomer. We gaan het in de gaten houden. 

Kan ik eindelijk antwoord krijgen op de vraag vanuit welk punt je het kerkhof en de Grote Markt kunt zien 

Wat me tijdens het lezen van het boek maar bleef intrigeren was de plek van het kamertje. Ros vertelde dat dit dus niet bekend is, maar in het boek heeft ze het erover dat Margaretha vanuit haar raam de Brede Merckt (nu Grote Markt) én het Martinikerkhof kan zien. En ik kon me zo'n plek niet voorstellen. Inderdaad kreeg ik antwoord op deze prangende vraag; in die tijd was het kerkhof niet alleen aan de noordzijde van de kerk, maar om de hele kerk heen, zoals je dat eigenlijk bij veel kerken ziet.  

Mocht iemand na deze blog geinteresseerd zijn in het boek en de lezing en balen dat ze er niet waren: Annemarie Ros houdt 12 mei bij boekhandel Riemer ook een lezing over het boek. 

Op onderstaande plattegrond is te zien in welke periode elk deel van de kerk is aangebouwd.